Yeni Başlayanlar İçin Python Kurulum ve İlk Adımlar

Python'ı ilk kurduğum bilgisayarda üç ayrı sürüm birden vardı ve hangisinin çalıştığını anlamam yarım günümü aldı. O yüzden bu rehberi, "keşke birisi bana baştan söyleseydi" dediğim şeyleri sıralayarak yazıyorum. Amacım, Windows veya macOS fark etmeksizin temiz bir ortam kurup ilk programınızı çalıştırmanız — hem de kafanız karışmadan.

Kuruluma Başlamadan Önce: Neyi Kuruyoruz?

Python dediğimiz şey aslında iki parçadan oluşuyor: yorumlayıcı (yazdığınız kodu çalıştıran program) ve pip (paket yöneticisi, dışarıdan kütüphane indirmenizi sağlar). Bu ikisi birlikte gelir, ayrıca bir şey indirmenize gerek yok. Yanına bir de kod yazacağınız editör lazım, o kadar.

Sürüm seçiminde takılmayın. Resmî sitede en üstte önerilen kararlı sürüm hangisiyse onu alın. Yeni başlayan biri için sürüm farkları neredeyse hiç hissedilmez; asıl fark, hangi kütüphaneyi kullanacağınıza göre ortaya çıkar ve o gün geldiğinde zaten anlarsınız.

Windows'ta Kurulum

1. python.org adresinden indirin. Microsoft Store'daki sürüm de çalışır ama dosya yolları ve izinler konusunda kendine has davranıyor. İlk kurulumda klasik installer'ı tercih etmenizi öneririm.
2. Kurulum ekranındaki kutucuğu işaretleyin. Alt tarafta "Add python.exe to PATH" yazan kutu var. Bunu işaretlemeden devam ederseniz komut satırında python yazdığınızda "tanınmıyor" hatası alırsınız. En sık yapılan hata bu.
3. "Customize installation" yerine "Install Now" yeterli. Varsayılan seçenekler pip'i ve IDLE'ı zaten getiriyor. Özelleştirmeye ihtiyacınız yok.
4. Doğrulayın. Kurulum bitince PowerShell açıp python --version ve pip --version yazın. İkisi de bir sürüm numarası döndürüyorsa iş tamam.

PowerShell'de python yazdığınızda Microsoft Store açılıyorsa, Windows'un "uygulama yürütme takma adları" ayarına girip Python ile ilgili anahtarları kapatın. Bu, Windows'un varsayılan olarak açık bıraktığı bir yönlendirme ve kurulumunuzun bozuk olduğu anlamına gelmiyor.

macOS'ta Kurulum

1. Sistemde gelen Python'a dokunmayın. macOS'ta bir Python bulunur ama o işletim sisteminin kendi işleri için vardır. Onunla çalışmayın, silmeye hiç kalkışmayın.
2. İki seçeneğiniz var: python.org'dan .pkg dosyasını indirip çift tıklamak ya da Homebrew kullanıyorsanız brew install python demek. Terminale aşinaysanız Homebrew, güncellemeleri tek yerden yönetmeniz açısından daha rahat.
3. Komut adına dikkat. macOS'ta çoğu zaman python3 ve pip3 yazmanız gerekir. Sadece python yazmak eski bir sürümü çağırabilir veya hiç çalışmayabilir.
4. Doğrulayın: python3 --version çıktısı beklediğiniz sürümü gösteriyorsa devam edin.

Editör Seçimi

Ben VS Code kullanıyorum ve yeni başlayan birine de onu öneririm. Kurduktan sonra tek yapmanız gereken, uzantılar bölümünden Microsoft'un Python uzantısını eklemek. Bu uzantı, hangi Python sürümünü kullandığınızı sağ alt köşede gösterir — birden fazla kurulumunuz varsa hayat kurtarır. Uzantı yüklerken yayıncı adına bakma alışkanlığı edinin; tarayıcı uzantılarında olduğu gibi burada da isim benzerliğiyle karıştırılan paketler çıkabiliyor.

Daha hafif bir şey isterseniz Python ile birlikte gelen IDLE ya da düz bir metin editörü de yeterli. Notepad'le bile Python yazabilirsiniz; dosyayı .py uzantısıyla kaydetmeye ve "Tüm Dosyalar" seçeneğini işaretlemeye dikkat edin, yoksa dosyanız merhaba.py.txt olur.

İlk Programınız

Masaüstünde bir klasör açın, içine merhaba.py adında bir dosya oluşturun ve şunu yazın: print("Merhaba"). Sonra terminali o klasörde açıp Windows'ta python merhaba.py, macOS'ta python3 merhaba.py komutunu çalıştırın. Ekranda "Merhaba" görüyorsanız ortamınız çalışıyor demektir.

Bir sonraki adım olarak sanal ortam alışkanlığını hemen edinin. Proje klasöründe python -m venv venv komutunu çalıştırıp Windows'ta venv\Scripts\activate, macOS'ta source venv/bin/activate ile etkinleştirin. Böylece her projenin kütüphaneleri kendi kutusunda durur, biri diğerini bozmaz. Bunu geç öğrenenlerden biri olarak söylüyorum: baştan yapın.

Sık Yapılan Hatalar

• PATH kutusunu işaretlememek. Windows'ta bir numaralı sorun. Çözüm: kurulumu tekrar çalıştırıp "Modify" ile PATH'i eklemek.
• Birden fazla sürümü üst üste kurmak. Kafa karışıklığının kaynağı. Denetim Masası'ndan gereksizleri kaldırın, tek bir sürümle kalın.
• Dosyaya kütüphane adı vermek. Kendi dosyanızı random.py veya json.py diye kaydederseniz Python sizin dosyanızı gerçek kütüphane sanır ve garip hatalar alırsınız.
• Girinti karıştırmak. Python'da boşluk ve sekme karışımı doğrudan hata verir. Editörünüzü 4 boşluk kullanacak şekilde ayarlayın.
• pip komutunu yönetici olarak her yerde çalıştırmak. Sistem geneline paket kurmak yerine sanal ortam kullanın.
• Hata mesajını okumamak. Python'ın hata çıktısı gerçekten açıklayıcıdır; en alt satır size neyin yanlış olduğunu neredeyse Türkçe söyler.

Özet

Python kurulum sürecinde yeni başlayan birinin dikkat etmesi gereken şey aslında üç maddeye iniyor: doğ