Yazılım Lisanslama Türleri ve Telif Hakkı Rehberi

Yıllar önce küçük bir işletme için hazırladığım bir sunumda, indirdiğim "ücretsiz" bir ikon setini kullandım. Sonradan fark ettim ki o set yalnızca kişisel kullanıma açıktı; ticari bir işte kullanmak lisansı ihlal ediyordu. Kimse kapıma dayanmadı, ama o gün "ücretsiz" ile "serbest" kelimelerinin aynı şey olmadığını öğrendim. O günden beri kurduğum her programın lisans metnine en az bir kez göz atıyorum.

Bu rehberde yazılım lisanslama türleri konusunu, hukuk diline boğulmadan, günlük kullanımda karşınıza çıkacak haliyle anlatacağım. Amacım şu: bir programı indirdiğinizde "bunu işyerinde kullanabilir miyim, değiştirebilir miyim, dağıtabilir miyim?" sorularına kendi başınıza cevap verebilmeniz.

Önce Temel Ayrım: Telif Hakkı Neyi Korur?

Bir yazılım yazıldığı anda, ayrı bir başvuru yapılmasa bile telif hakkıyla korunur. Yani varsayılan durum "her hakkı saklıdır"dır. Lisans dediğimiz şey, geliştiricinin bu katı varsayılanı gevşetip size verdiği izin belgesidir. Lisans size mülkiyet vermez; kullanım hakkı verir. Bu ayrımı içselleştirdiğinizde geri kalan her şey çok daha anlaşılır hale geliyor.

Adım Adım: Bir Yazılımın Lisansını Çözümlemek

1. Lisans dosyasını bulun. Kurulum klasöründe LICENSE, LICENSE.txt, COPYING veya EULA adında bir dosya arayın. GitHub gibi platformlarda depo sayfasının sağ üst köşesinde lisans adı yazar. Hiçbir yerde lisans yoksa varsayım şudur: hakların tamamı sahibindedir, siz sadece kişisel olarak deneyebilirsiniz.
2. Kategoriyi belirleyin. Karşınıza çıkacak beş ana grup var:
   • Ticari / tescilli (proprietary): Para karşılığı satılır, kaynak kodu kapalıdır. Windows, Office, Photoshop bu grupta. Genelde cihaz veya kullanıcı başına sayılır.
   • Abonelik (SaaS): Ürünü satın almazsınız, kullanım süresi kiralarsınız. Ödeme kesilirse erişim de kesilir.
   • Freeware: Ücretsiz ama kaynak kodu kapalı. Değiştirme ve yeniden dağıtma hakkı çoğu zaman verilmez.
   • Açık kaynak (izin verici / permissive): MIT, Apache 2.0, BSD. Kodu alır, değiştirir, kendi kapalı projenizde bile kullanabilirsiniz. Tek şart genelde telif bildirimini korumak.
   • Açık kaynak (bulaşıcı / copyleft): GPL, AGPL, LGPL. Kodu kullanabilirsiniz, ama türev çalışmanızı da aynı lisansla ve kaynak koduyla yayınlamanız gerekir.
3. "Ücretsiz" kelimesinin hangi anlamda kullanıldığını sorun. Bedava olmak ile özgür olmak farklı. Bir freeware programı hiç para ödemeden kullanırsınız ama kodunu inceleyip dağıtamazsınız. Buna karşılık GPL lisanslı bir yazılımı para karşılığı satın almış olabilirsiniz; yine de kaynak koduna erişme hakkınız vardır.
4. Kullanım bağlamını netleştirin. Aynı programın çoğu zaman iki sürümü olur: kişisel/eğitim amaçlı ücretsiz sürüm ve ticari sürüm. Sanal makine kurup test ortamı hazırlarken bile bu ayrım geçerlidir; bazı hipervizör ürünleri evde ücretsizken şirket ağında lisans ister.
5. Kaç kurulum hakkınız olduğunu bilin. Ticari yazılımlarda lisans genelde "aynı anda bir cihaz" mantığıyla çalışır. Bilgisayarınızı yeniden kurduğunuzda eski etkinleştirmeyi iptal etmek gerekebilir. Bunu Windows sisteminizde donanım değişikliği yaptığınızda özellikle hissedersiniz.
6. Bağımlılıkları da sayın. Kendiniz bir şey geliştiriyorsanız iş burada karışır. Python ile küçük bir araç yazdığınızda kurduğunuz her paketin kendi lisansı vardır. Projenizin lisansı, içerdiği en kısıtlayıcı bileşenin izin verdiği kadar serbesttir.
7. Sonuçları yazılı tutun. Ben basit bir metin dosyasında hangi programın hangi lisansla, hangi tarihte hangi hesaba alındığını tutuyorum. Anahtarları da şifreli bir dosyada saklıyorum; önemli belgeleri şifrelemek için kullandığım yöntemin aynısı bu iş için de yeterli oluyor.

Hızlı Karşılaştırma

Sık Yapılan Hatalar

• Açık kaynağı "sahipsiz" saymak. Açık kaynak yazılımın da sahibi ve telif hakkı vardır. Lisans metnini silmek ya da yazarı belirtmemek ihlaldir.
• Eğitim lisansıyla iş yapmak. Öğrenci indirimiyle alınan bir program çoğu zaman gelir getiren işlerde kullanılamaz. Küçük freelance işlerde en sık düşülen tuzak bu.
• Tarayıcı uzantılarını lisans dışı görmek. Uzantılar da yazılımdır. Kimin yazdığı belli olmayan, kaynağı kapalı bir uzantıyı kurmadan önce izinlerine ve geliştiricisine bakmak hem güvenlik hem lisans açısından anlamlı.
• "Şirket içi kullanım dağıtım değildir" varsayımı. AGPL gibi lisansl
  © 2026 Yazılım Güncelleme